Nauka w USA

System szkolnictwa wyższego w USA

06.09.12 10:48
Już od czasów prezydenta Theodora Roosevelta zaczął upowszechniać się w Stanach Zjednoczonych pogląd, że Ameryka staje się „społeczeństwem nauki”. Postęp w każdej dziedzinie życia w tym kraju uzależniony jest zatem w dużej mierze od postępu naukowego. Dlatego tak ważne jest świadome dbanie o edukację obywateli oraz dawanie im możliwie najszerszego pola do samorozwoju.

Wewnętrzna heterogeniczność jest tym, co najbardziej odróżnia system szkolnictwa wyższego w USA od jego odpowiedników funkcjonujących w innych krajach. W Stanach Zjednoczonych istnieje przeszło 4 500 szkół wyższych – od szkół pomaturalnych typu community college, przez technical institutes po ogromne uniwersytety stanowe. Studenci mogą wybierać spośród 600 kierunków, każdy znajdzie zatem coś dla siebie. 

Prywatnie czy publicznie? 

Ze względu na sposób finansowania uczelnie można podzielić na publiczne i prywatne. Pierwsze dotowane są przez podatników danego stanu, drugie utrzymują się dzięki prywatnym funduszom (darowiznom, dotacjom, zapisom finansowym absolwentów), czesnemu, a także subwencjom na badania naukowe zasilającym budżet. Mimo to studia w USA są płatne. Należy jednak uściślić, że placówki prywatne pobierają opłaty w takiej samej wysokości od wszystkich kształcących się na nich osób, bez względu na to skąd pochodzą. Publiczne natomiast znacznie mniejsze czesne nakładają na mieszkańców własnego stanu oraz zamieszkujących go rezydentów. Ważną informację dla planujących studia  w Ameryce Północnej  stanowi  z pewnością fakt, iż choć opłaty na uniwersytetach prywatnych są wyższe od tych na uczelniach stanowych, to możliwość uzyskania stypendiów przez studentów zagranicznych jest nieporównywalnie większa.

Program nauczania zatwierdzają rady poszczególnych uczelni a nie jak ma to miejsce np. w Polsce narzucany jest odgórnie przez Ministerstwo Edukacji. Departament Edukacji Stanów Zjednoczonych (United States Department of Education) powstały w 1979 roku nie ingeruje w sprawy dotyczące programu. Jego rola sprowadza się raczej do dbania o ciągłe podnoszenie kwalifikacji nauczycieli zarówno szkół średnich jak i akademickich oraz czuwania nad prawidłowością przy wydawaniu licencji agencjom akredytacyjnym. 

Institute, college a może uniwersytet…

Dla osoby nie orientującej się w różnicach pomiędzy typami tych uczelni wybór jest pozornie prosty: poważna uczelnia, wykształcenie wyższe? – uniwersytet. College kojarzy się Polakom raczej ze szkołą pomaturalną a institute z jednostką uniwersytecką. Tymczasem absolwenci każdego z nich otrzymują tytuł naukowy a poziom merytoryczny prowadzonych zajęć w niczym nie ustępuje uniwersyteckiemu. Różnią się za to czasem trwania oraz stopniem oferowanych studiów. 

Studia pierwszego stopnia - Undergraduate Education

Studia pierwszego stopnia trwają z reguły 4 lata i kończą się nadaniem tzw. bakalaureatu ( w j. angielskim Bachelor’s Degree) z zakresu nauk ścisłych (Science - stopień B.S.) bądź humanistycznych (Liberal Arts - stopień B.A.). Aby uzyskać któryś z powyższych tytułów po pierwsze konieczne jest zdobycie 120-126 punktów (credits) w przeciągu czterech lat (ów cenzus czasowy bywa jednym z głównych powodów dla których uczelnie amerykańskie nie zawsze uznają 3 letnie studia licencjackie na uczelniach europejskich jako równoważne ze studiami typu Undergraduate.) Po drugie należy napisać pracę lub odbyć praktykę zakończoną egzaminem. Pocieszający jest jednak fakt, iż studenci zagraniczni nie muszą koniecznie rozpoczynać studiów na amerykańskich uczelniach od zera, mogą zostać przyjęci na wyższy rok. Każda uczelnia określa bowiem własne poziomy przyjęć  dla studentów tzw. entry levels.

Inną, charakterystyczną cechą systemu szkolnictwa wyższego w USA jest Liberal Arts Philosophy. Opiera się ona na założeniu, że przez pierwsze IV semestry studenci uczęszczają na core courses – zajęcia z przedmiotów humanistycznych, ścisłych i artystycznych, a dopiero od trzeciego roku zaczynają intensywną naukę na wybranej przez siebie specjalizacji. Daje to niezdecydowanym osobom czas (prawie do połowy studiów) na wybór odpowiadającego im kierunku. Przedmioty podstawowe pozwalają na uzyskanie 1/3 liczby wszystkich punktów wymaganych do ukończenia nauki na tym etapie. Zajęcia specjalistyczne związane z obraną przez studenta ścieżką edukacyjną – major courses pojawiają się  w trakcie  dwóch ostatnich lat. Pozostałe, dowolnie dobierane ćwiczenia i wykłady to tzw. elective courses. Wiele z proponowanych programów zawiera zarówno zajęcia teoretyczne jak i praktyczne. Najczęściej jednak Alma Mater decydują się na model rocznych, obowiązkowych praktyk dla swoich wychowanków, które odbywają oni już po zakończeniu studiów. Co ważne, uczelnie pomagają studentom w znajdowaniu tych praktyk. 

Istnieje kilka scenariuszy. Naukę można np. rozpocząć w dwuletniej szkole – community college i po 2 latach studiów oraz otrzymaniu najniższego z amerykańskich tytułów naukowych Associate Degree  kontynuować ją przez kolejne IV semestry na czteroletniej uczelni uzyskując na koniec dyplom ukończenia studiów wyższych oraz wspominany Bachelor’s Degree. Proces kształcenia się w dwuletnim college’u jest znacznie tańszy, gdyż zgodnie z założeniami, ten typ uczelni wyższej ma umożliwić naukę również osobom o ograniczonych środkach finansowych. Jak pokazują statystyki ponad 45% Amerykanów decyduje się na taką ścieżkę edukacji.  Innym wariantem jest pójście na uniwersytet, gdzie studia trwają 4 lata.

Undergraduate Education pozwala absolwentom na znalezienie dobrego zatrudnienia. Między innymi ten fakt doprowadził w 2012 roku do sytuacji, w której po raz pierwszy w historii Stanów Zjednoczonych odsetek dorosłych Amerykanów posiadających Bachelor’s Degree przekroczył 30%. Kolejnych zaś 11% osiągnęło Graduate Degree. 

Studia podyplomowe - Graduate Education

Aby wspiąć się na wyższy szczebel kariery naukowej niezbędne jest ukończenie studiów uniwersyteckich I stopnia oraz posiadanie bakalaureatu bądź  jego ekwiwalentu nadawanego w innych krajach. Zdarza się, że niektóre uczelnie amerykańskie przyjmują również absolwentów studiów licencjackich, ale wymaga to spełnienia dodatkowych warunków np. zdobycia uzupełniających punktów kredytowych. Ten etap nauki odbywa się w tzw. Graduate and Professional Schools, będących częścią uniwersytetów i kończy nadaniem Master’s Degree (M.A.–Master of Arts, M.S.-Master of Science, M.B.A.-Master of Bussines Administration) bądź Doctor of Philosophy (Ph.D.). Wielu Polaków zaskoczyć może fakt, że w USA Master jest stopniem podyplomowym natomiast Ph.D. wbrew temu co sugeruje nazwa wcale nie ogranicza się tylko do doktoratu z zakresu filozofii. Osiągnąć go można praktycznie w każdej dziedzinie. Oferta uczelni amerykańskich w zakresie Graduate Education jest bardzo bogata, studenci mają do wyboru ponad 1500 uczelni oferujących programy Master’s i Ph.D. Poszukując optymalnej specjalności dobrze jest zapoznać się z badaniami prowadzonymi przez poszczególne katedry lub kontaktować się bezpośrednio z osobami aktywnie działającymi w interesującej nas dziedzinie. 

Programy Master wymagają studiów przez przynajmniej jeden rok akademicki. Na ogół trwają jednak od 18 miesięcy do 2 lat. Starający się o tytuł zobligowani są ponadto do zdobycia od 30 do 60 punktów oraz posiadania średniej ocen na poziomie B. Na zakończenie studenci zdają egzamin i piszą pracę magisterską lub odbywają praktykę. Studia doktoranckie w zależności od wybranej ścieżki zajmują od 4 do 7 lat po uzyskaniu licencjatu, a w przypadku absolwentów studiów magisterskich – od 2 do 4 lat. Mimo, iż większość szkół podyplomowych nie wymaga stopnia Master do aplikowania na studia doktoranckie, wielu studentów wybiera właśnie drogę wiodącą pośrednio przez zdobycie tego tytułu .

Uczestnicy studiów doktoranckich podobnie  jak to było w przypadku Master’s Degree muszą uzyskać  odpowiednią liczbę punktów ze ściśle określonej listy przedmiotów, średnią ocen na poziomie B oraz z pozytywnym rezultatem zaliczyć egzaminy z wybranych przedmiotów (w tym co najmniej z jednego języka obcego). Na koniec zostaje już tylko napisanie pracy doktorskiej będącej owocem własnych badań i jej obrona przed radą naukową uczelni, co często przybiera charakter publicznego wydarzenia. 

 

Powyższa charakterystyka amerykańskich studiów podyplomowych nie byłaby pełna gdyby nie wspomnieć jeszcze o tak ważnym aspekcie jak finanse. Pomoc finansowa oferowana studentom studiów podyplomowych jest znacznie bardziej imponująca niż w przypadku studiów Undergraduate. Mogą oni też liczyć na subwencje na prowadzone badania. A wszystko po to by zachęcić ambitnych Amerykanów, ale także ich najzdolniejszych zagranicznych kolegów do działań na rzecz dalszego rozwoju nauki. 

Magdalena Potrawiak

comments powered by Disqus